Chư Phật

Dhamma Việt · Theravāda

☸

Chư Phật — Bậc Toàn Giác Trong Truyền Thống Theravāda

Trong truyền thống Theravāda, "Buddha" không phải là tên riêng mà là danh xưng chỉ "Người đã giác ngộ". Trang này phác họa bức tranh toàn diện về bậc Toàn Giác — từ ý nghĩa danh xưng, các hạng Phật, danh sách chư Phật quá khứ và vị lai, đến khuôn mẫu cuộc đời và những quy luật chung mà mọi vị Phật đều thể hiện.

1

I. Ý nghĩa danh xưng "Buddha"

3 mục

"Buddha" (Buddho) nghĩa là Bậc Tỉnh Thức, người tự mình chứng đạt Chân lý (Dhamma) và có thể chỉ dạy con đường giải thoát cho chúng sinh.

Pacceka Buddha (Bích Chi Phật): tự mình giác ngộ nhưng không mở bày giáo pháp rộng rãiSammāsambuddha (Chánh Đẳng Giác): đầy đủ Tuệ Toàn Tri (sabbaññutā-ñāṇa), tự giác – giác thaBốn loại Buddha theo Chú giải: Sabaññu, Pacceka, Catusacca (A-la-hán thông đạt Tứ Đế), Suta (bậc đa văn)

2

II. Các danh sách chư Phật trong kinh điển

3 mục

Kinh tạng và Chú giải ghi lại nhiều danh sách chư Phật quá khứ, hiện tại và vị lai.

Bảy vị Phật gần nhất: Vipassī, Sikhī, Vessabhū, Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa, GotamaBuddhavaṃsa (Tiểu Bộ): 25 vị Phật, với 24 vị quá khứ thọ ký cho Bồ-tát Gotama; trước Dīpaṅkara còn Taṇhaṅkara, Medhaṅkara, SaraṇaṅkaraMetteyya (Di-lặc) — vị Phật vị lai của kiếp hiện tại

3

III. Khuôn mẫu cuộc đời chung của một vị Phật

3 mục

Theo Mahāpadāna Sutta (Trường Bộ) và các Chú giải, cuộc đời chư Phật theo một khuôn mẫu nhất quán dù chi tiết có khác nhau.

Ba giai đoạn: tích lũy Ba-la-mật (Bodhisatta) → thị hiện đản sinh & thành đạo → ParinibbānaTám điểm khác biệt (Atthavemattāni): tuổi thọ, chiều cao, giai cấp, thời gian khổ hạnh, hào quang, phương tiện xuất gia, cội Bồ-đề, tòa Kim cangBa loại Niết-bàn: Kilesa- (diệt phiền não khi thành đạo), Khandha- (xả thân khi Đại Bát Niết-bàn), Dhātu- (xá lợi biến mất khi duyên Pháp cạn)

4

IV. Hành trình Bồ-tát đến Phật quả

3 mục

Con đường thành Phật trải qua vô lượng kiếp tu tập mười Ba-la-mật và kết thúc bằng sự chứng ngộ dưới cội Bồ-đề.

Mười Ba-la-mật (Pāramī): Sammāsambuddha cần 4, 8 hoặc 16 a-tăng-kỳ tùy hạnh trí tuệ – tín – tinh tấn vượt trộiGiáng sinh từ cõi Tusita, đản sinh với nhiều điềm lành, thấy Bốn điểm tướng rồi xuất giaTừ bỏ khổ hạnh, theo Trung Đạo, chứng Toàn Giác; được Phạm Thiên thỉnh chuyển Pháp luân

5

V. Những pháp tánh chung của chư Phật

3 mục

Mọi vị Phật đều thể hiện những phẩm tánh và quy luật vũ trụ giống nhau.

Ba mươi sự thật chung (Samatiṃsavidhā dhammatā): ý thức kiếp cuối khi thọ thai, thuyết Pháp đầu tiên tại Vườn Nai, thuyết Abhidhamma cõi Tāvatiṃsa…Mười lực (dasabala), bốn vô úy, mười tám pháp bất cộng — phẩm tánh chỉ Phật mới cóChỉ một vị Phật xuất hiện trong một thế gian; giáo pháp (Sāsana) tồn tại có thời hạn rồi mai một

6

VI. Kết luận

Dù chi tiết khác nhau theo thời đại và căn duyên, cốt lõi và sứ mệnh của chư Phật không khác: đưa chúng sinh ra khỏi vô minh, dẫn vào Chánh Pháp, hướng đến Niết-bàn.

☸

DHAMMA VIỆT BLOG — Thư viện Phật Pháp Nguyên Thủy · Về trang chủ

Trang gốc là bài luận tổng quan; phiên bản này trình bày dạng landing tổng quan có điểm nhấn theo từng phần. Nguồn: Trường Bộ, Trung Bộ, Tương Ưng, Tăng Chi, Tiểu Bộ (đặc biệt Buddhavaṃsa, Cariyāpiṭaka), Luật Tạng, Abhidhamma và các Chú giải.